Son yıllarda “zayıflama iğnesi” olarak bilinen tedaviler hızla yaygınlaştı. Özellikle semaglutide ve tirzepatide gibi ilaçlar, hem obezite hem de Tip 2 diyabet tedavisinde çığır açtı.
Obezitenin giderek artan bir toplum sorunu olduğunu düşünülürse; obeziteyle birlikte görülen Tip-II Diyabet, hipertansiyon, hiperlipidemi ve kardiyovasküler hastalıklar metabolik sendrom X olarak adlandırılmaktadır. Bu sendromun ölümle ilişkili olduğu bilinmektedir. Ölüm ve eşlik eden hastalıklardan korunmak için GLP-1 agonistleri obezitede gerçekten çağ açıcı bir tedavi olmuşsa da toplum tarafından suistimal edildiği de bir gerçektir.
Bugün burada bu ilaçların nadir görülen yan etkilerinden bahsetmeyeceğiz.
Peki bu ilaçlar tam olarak nedir? Kimler kullanmalı? Ve en önemlisi: nasıl daha sağlıklı sonuç alınır?
GLP-1 (Glukagon Benzeri Peptit) nedir? GLP-1 reseptör agonistleri ne için kullanılır? Zayıflama iğneleri ilişkisi nedir?
GLP-1 (Glukagon Benzeri Peptit), bağırsaklarımızdan salgılanan doğal bir hormondur. Temel görevleri; iştahı azaltmak, mide boşalmasını yavaşlatmak ve insülin salınımını artırmaktır.GLP-1 reseptör agonistleri ise bu hormonun etkisini taklit eden ilaçlardır.Bu nedenle halk arasında: “zayıflama iğneleri” olarak bilinirler.GLP-1 agonistleri olarak bilinen semaglutid ve tirzepatid gibi ürünler; iştahın baskılanması ve mide boşalma süresinin uzatılması sayesinde tokluk hissini destekleyen yeni nesil ilaçlardandır.
Bu ilaçlar sayesinde:
- Daha az yemekle doyma hissi oluşur
- Öğünler küçülür
- Günlük kalori alımı azalır
Klinik çalışmalar (özellikle STEP 1 Study), anlamlı kilo kaybı sağladığını göstermektedir.
GLP-1 agonistleri kimin için uygundur?
Bu tedaviler herkes için değildir. Genellikle vücut kitle indeksi (BMI) ≥30 olan bireyler ya da BMI ≥27 olup Tip 2 diyabet hipertansiyon ve hiperlipidemi gibi ek hastalığı olanlar için önerilir. Ayrıca; diyet ve egzersizle yeterli sonuç alamayan kişiler ile insülin direnci belirgin olan bireyler için de uygun olabilir. Ancak bu tedavielr mutlaka hekim kontrolünde başlanmalıdır.
Zayıflama iğnelerinin yan etkileri nelerdir?
Yan etkilerin büyük kısmı doza ve beslenme şekline bağlıdır. En sık görülen yan etkiler:
- Bulantı
- Kusma
- İştahsızlık
- Kabızlık
- Şişkinlik
Daha nadir durumlar:
- Safra kesesi sorunları
- Pankreatit
- Kas kaybı (dolaylı etki)
Zayıflama iğnesi kullanırken nasıl beslenilmeli?
GLP-1 kullanırken yapılan en büyük hata; kalori kısıtlamasının zayıflamak için yeterli olduğuna inanmaktır. Aslında dikkat edilmesi gereken kas kaybının önlenmesi için protein öncelikli beslenmeye özen gösterilmesidir. Uzun açlık sürelerinin de kas yıkımını artırabileceği bir gerçektir. Lif alımının yetersiz olması kabızlığı önleyerek mikrobiyotanın olumsuz etkilenmesine sebep olabilmektedir. Yine sıvı tüketiminin de yeterli derecede olması hem ilaç yan etkilerinin da az görülmesi hem de kabızlığın önlenmesi için gereklidir.
Zayıflama iğnesi kullanırken ihtiyacımız olan maddeler ve takviyeler nelerdir?
Hissedilen tokluk sayesinde öncesine göre daha uzun süreler aç kalabilme yetisi edinen kullanıcı hızla kilo kaybetmeye başlar. Vücut aç kaldığında evvela karaciğerdeki glikojen depolarını tüketirken daha uzun süren açlıklarda kaslardaki glikojen depolarını kullanmaya başlar. Yani kas kaybına yol açabilir. Halbuki sağlıklı ve kalıcı kilo verme kas kaybı yaşamadan yağlı dokudan kaybetme gerçekleşirse olabilmektedir. Bunun için vücudun enerji kaynağı için yağ hücrelerini kullanmaya karar vermesi gerekir. Yağ asitlerinin enerjiye çevrilebilmesi için önce yağlı dokudan ayrışıp sonra mitokondriye taşınabilmeleri gerekmektedir. Bunun için ihtiyacımız olan iki madde vardır. Biri linoleik asit diğeri L-karnitindir. GLP-1 kullanıcılarının takviye olarak konjuge linoleik asit (CLA) ve L-karnitin kullanması bu anlamda faydalı olabilir.
Ayrıca yağ asitlerinin mobilize olmaya başlaması ile; o zamana dek sessizce bekleyerek yağlı dokuda depolanmış toksinlerin bu süreçte kana karışmasına ve enflamatuvar süreçlerin başlamasına sebep olabilir. Bu durumda alfa lipoik asit (ALA) ve yeşil çay ekstresi gibi antioksidan takviyelerden de faydalanmak akıllıca olacaktır. Hem ödem atıcı etkisi hem de kuvvetli antienflamatuvar etkileriyle bromelain takviyesi de faydalıdır.
Uzun süren açlıklar beslenme çeşitliliğini ve lif alımını da azaltabilir. Bu da hem kabızlık hem de mikrobiyota hasarına sebep olabilir. İnülin gibi prebiyotikler bu anlamda katkı sağlayacaktır.
Obezitede mevcut olan insülin direncinin kolay kırılabilmesi için de insülin duyarlılığını artıran krom molekülünden faydalanılabilir.
Özetleyecek olarsak GLP-1 agonisti kullanıcılarının kas kütlesini koruyarak daha kalıcı kilo vermeleri için kullanmaları önerilen takviyeler aşağıdaki gibidir.
- CLA
- L-Karnitin
- ALA
- Yeşil Çay Ekstresi
- Bromelain
- İnülin
- Krom
Sadece kilo vermek değil, doğru kilo vermek önemlidir. GLP-1 tedavisi güçlü bir araçtır.
Ama tek başına yeterli değildir. En iyi sonuç için,
- Doğru beslenme
- Kas koruyucu yaklaşım
- Bilinçli destek kullanımı birlikte düşünülmelidir.
Zayıflama iğneleri ile kilo vermek mümkün. Ama sağlıklı, kalıcı ve dengeli kilo vermek bir strateji gerektirir.
Not: Bu yazı Sidrex Bilim Kurulu tarafından hazırlanmıştır. Takviye edici gıdalar ilaç yerine geçmez; kişisel sağlık durumunuza uygun doz ve kullanım için mutlaka doktorunuza danışınız.
Kaynaklar:
1- Baggio, L. L., & Drucker, D. J. (2007). Biology of incretins: GLP-1 and GIP. Gastroenterology, 132(6), 2131-2157. https://doi.org/10.1053/j.gastro.2007.03.054
2- Wilding, J. P. H., Batterham, R. L., Calanna, S., Davies, M., Van Gaal, L. F., Lingvay, I., ... & STEP 1 Study Group. (2021). Once-weekly semaglutide in adults with overweight or obesity. New England Journal of Medicine, 384(11), 989–1002. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2032183
3- Heymsfield, S. B., & Wadden, T. A. (2017). Mechanisms, pathophysiology, and management of obesity. New England Journal of Medicine, 376(3), 254–266. https://doi.org/10.1056/NEJMra1514009
4- Santos, H. O., & Macedo, R. C. (2018). Impact of intermittent fasting on body composition and clinical health markers. Nutrition Reviews, 76(10), 761–778. https://doi.org/10.1093/nutrit/nuy019
5- Kelly, G. S. (1998). L-carnitine: Therapeutic applications of a conditionally essential amino acid. Alternative Medicine Review, 3(5), 345–360.
6- Sahebkar, A. (2014). Effects of alpha-lipoic acid on inflammatory markers. European Journal of Pharmacology, 737, 114–122. https://doi.org/10.1016/j.ejphar.2014.05.011
7- Kim, J., Lee, S., & Kim, S. (2013). Green tea catechins and obesity: A systematic review. Journal of Medicinal Food, 16(5), 383–390. https://doi.org/10.1089/jmf.2012.2671
8- Onakpoya, I., Posadzki, P., & Ernst, E. (2011). The efficacy of bromelain in inflammatory conditions. Biotechnology Research International, 2011, 976203. https://doi.org/10.4061/2011/976203
9- Jenkins, D. J., Kendall, C. W., Vuksan, V., Augustin, L. S., Mehling, C., Parker, T., ... & Vidgen, E. (2002). Effect of inulin on lipid metabolism. The American Journal of Clinical Nutrition, 76(5), 1023–1029. https://doi.org/10.1093/ajcn/76.5.1023
10- Bray, G. A., Frühbeck, G., Ryan, D. H., & Wilding, J. P. (2016). Management of obesity. The Lancet, 387(10031), 1947–1956. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(16)00271-3
11- Abd, Deleen & Kadhim Ali, Kadhim. (2023). Effect of bromelain in obese diabetic patients in Iraq. 17. 376-382. 10.5281/zenodo.7373052.
12- Talenezhad, N., Asbaghi, O., Sadeghi, O., et al. (2020). Effects of L-carnitine supplementation on weight loss and body composition: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Clinical Nutrition ESPEN, 37, 8–16. https://doi.org/10.1016/j.clnesp.2020.02.018
13- Pooyandjoo, M., Nouhi, M., Shab-Bidar, S., Djafarian, K., & Olyaeemanesh, A. (2016). The effect of (L-)carnitine on weight loss in adults: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Obesity Reviews, 17(10), 970–976. https://doi.org/10.1111/obr.12436
14- Martin, J., Wang, Z. Q., Zhang, X. H., Wachtel, D., Volaufova, J., Matthews, D. E., & Cefalu, W. T. (2006). Chromium picolinate supplementation attenuates body weight gain and increases insulin sensitivity in subjects with type 2 diabetes. Diabetes Care, 29(8), 1826–1832. https://doi.org/10.2337/dc06-0254
15- Balk, E. M., Tatsioni, A., Lichtenstein, A. H., Lau, J., & Pittas, A. G. (2007). Effect of chromium supplementation on glucose metabolism and lipids: A systematic review of randomized controlled trials. Diabetes Care, 30(8), 2154–2163. https://doi.org/10.2337/dc06-0996